ĐỂ MIỄN NHIỄM VỚI LỪA ĐẢO.

Lẽ dĩ nhiên, chẳng ai muốn mình là người bị lừa cả. Và, cũng là lẽ dĩ nhiên, ai cũng tự tin rằng mình là người không dễ bị lừa. Nhưng, sự thật thì "bọn lừa đảo" vẫn "sống tốt". Bởi vì, chúng biết, cơ hội cho chúng còn rất nhiều.

Vì sao vậy?

Có lẽ, chúng ta sẽ "kinh tế hóa" một chút để hiểu về các chiêu trò và thủ đoạn lừa đảo.

De Mien Nhiem Voi Lua Dao.
Hình ảnh minh họa.

Nguyên tắc đầu tiên của lừa đảo luôn luôn là đánh vào lòng tham. Nhưng, ai mà chẳng tham. Đi "triệt tiêu" lòng tham để tránh bị lừa là điều hết sức vô lý. Lòng tham là bản năng, ai cũng muốn nhận được lợi ích và lợi ích càng lớn càng tốt. Nó là nhu cầu tất nhiên và là nhu cầu hợp lý. Lòng tham là một trong những yếu tố tạo ra sự mâu thuẫn, từ đó xã hội mới có sự phát triển. Triệt tiêu lòng tham là một "khái niệm" không nên được "khái niệm". (Trừ những ai tu tập theo đạo Phật nói riêng và các tín ngưỡng nói chung, bởi vì tu tập là quá trình sửa mình theo hướng chống lại bản năng <tâm ma>).



LỢI NHUẬN.

Lòng tham là sự mong đợi đối với lợi nhuận. Lợi nhuận này là tiền hoặc cũng có thể là thành quả khác ngoài tiền (địa vị, danh tiếng, cơ hội..).

Thay vì đi triệt tiêu lòng tham, hay nói cách khác là triệt tiêu mong chờ đối với lợi nhuận, chúng ta nên tìm hiểu về bản chất của lợi nhuận để làm tiền đề cho "sức đề kháng với lừa đảo".

Vậy lợi nhuận từ đâu mà có?

Để tránh rườm rà với những kiến thức chuyên sâu, ta hiểu lợi nhuận theo cách đơn giản nhất có thể: lợi nhuận là thành quả đạt được từ một hoạt động và nó tỷ lệ thuận với nguồn lực, năng lực, rủi ro.

Công thức khái quát: LỢI NHUẬN = NGUỒN LỰC + NĂNG LỰC + RỦI RO.

* Lưu ý rằng, đây là công thức đơn giản nhất để khái quát theo kiểu "dân gian hóa" khái niệm lợi nhuận. Nó không phải là công thức chuẩn có sự phân loại lợi nhuận được hiểu trong kinh tế.

Trong đó:

- Nguồn lực được hiểu là những gì ta đã có hoặc có thể có, để phục vụ hoạt động sinh lời tiềm năng. Ví dụ: tiền vốn, công sức, thời gian, mối quan hệ...

- Năng lực là khả năng của mỗi người.

- Rủi ro được hiểu là bao gồm khả năng (tỷ lệ) thất bại và mức độ thất bại (thua lỗ) của hoạt động.

Hầu như bất kỳ một hoạt động có lợi nhuận nào đều dính dáng mật thiết đến 3 yếu tố trên. Và, lợi nhuận sẽ giảm nếu 1 trong số các yếu tố đó giảm.

Điều đó cũng giải thích vì sao nhiều người làm việc quần quật cả ngày lẫn đêm mà vẫn không đạt được sự thành công lớn về tài chính. Dễ thấy nhất là các đấng sinh thành của chúng ta, những người làm nông hoặc công nhân bình thường. Họ làm việc cật lực bất kể gian khó, nhưng vẫn không đủ lo cho gia đình một cuộc sống sung túc hoặc giàu có.

Họ dùng rất nhiều nguồn lực (thời gian, công sức) nhưng lại ít năng lực (việc nhiều người làm được) và khó chấp nhận rủi ro (an toàn).

Hãy thông cảm cho họ. Vì điều kiện gia đình (thời trước), họ không có nhiều cơ hội để nâng cao năng lực. Vì cuộc sống của chính chúng ta, họ không dám mạo hiểm. Nếu họ được sinh ra trong thời đại chúng ta thì chưa chắc họ đã chấp nhận cuộc sống như ta. Hãy yêu thương và thấu hiểu họ hơn, đừng nên có được chút thành công mà "giở trò".


CÁC YẾU TỐ CỦA LỪA ĐẢO.

Như đã nói, yếu tố đầu tiên mà kẻ lừa đảo nhắm vào để lợi dụng là lòng tham. Nhưng, chúng ta không thể triệt tiêu lòng tham bằng các lý thuyết "sáo rỗng". Do đó, chúng ta sẽ phải phân tích sự hợp lý giữa lợi nhuận và các yếu tố cấu thành để phán đoán cạm bẫy lừa đảo.

LỢI NHUẬN = NGUỒN LỰC + NĂNG LỰC + RỦI RO.

Giả sử, với một hoạt động có yêu cầu nguồn lực rất ít và năng lực không đáng kể, nhưng lợi nhuận có thể đạt được là rất lớn. Vậy, rủi ro theo đó cũng rất lớn, nếu không lớn ở mức độ rủi ro thì lớn ở tỷ lệ rủi ro. Và, những người bị lừa, hầu hết, đều chịu sự ảnh hưởng dựa trên quy tắc đó.

Các yếu tố mà những hoạt động lừa đảo thường nhắm vào:

- LỢI NHUẬN so với NGUỒN LỰC: 

Một con số khổng lồ của lợi nhuận thường được đem so sánh với nguồn lực ít hơn nhiều. 

Chẳng hạn: 
- "Đầu tư 3 triệu để tương lai thu về xxx triệu"...
- "Chỉ cần 1 giờ mỗi ngày để có thu nhập xx triệu / tháng"...
- "Dự án mới dành cho nhà đầu tư biết nắm bắt cơ hội, chỉ cần đầu tư lợi nhuận có thể tăng gấp 100 lần"...
- "Cách đơn giản để có thu nhập thụ động và làm chủ tài chính cá nhân" ...
- v.v.. 
Những tiêu đề rất ấn tượng.

Việc so sánh này để đánh vào tâm lý lòng tham trên nền tảng của sự lười biếng (không muốn mất nhiều nguồn lực).

Lòng tham chưa hẳn đã xấu, nhưng lòng tham đi kèm với lười biếng là một loại tâm lý dễ bị lợi dụng nhất.


- NĂNG LỰC tối thiểu:

Các hoạt động lừa đảo là các hoạt động không kén người tham gia. Do đó, yêu cầu về năng lực ở mức tối thiểu để ai cũng làm được.

Nhưng, chúng thường được bơm thổi bằng các loại năng lực hào nhoáng như: khả năng chớp thời cơ, am hiểu kinh tế, dự đoán tương lai, khả năng quy tụ, khả năng lãnh đạo, khả năng cộng đồng, khả năng bán hàng v.v...

Khả năng thật thì không biết có không, nhưng bị lừa là có thật.

Việc yêu cầu năng lực tối thiểu nhưng được bơm thổi như "vĩ nhân" khiến "những chú cừu non" dễ dàng rơi vào trạng thái tự tin quá đà. Và, đó là tâm lý mà kẻ lừa đảo nhắm vào.

Một nhược điểm chí mạng của rất nhiều người là thích được làm những việc dễ dàng, nhưng bản thân ta lại thường không cho rằng đó là việc dễ dàng.

Ta hãy hiểu một cách đơn giản nhất rằng, việc gì ta làm được thì đầy người cũng làm được. Trừ khi ta đủ sức để nhìn rõ những gì là bản chất nhất của một vấn đề, nếu chưa, thì ta không giỏi như ta tưởng tượng vậy đâu.


- Coi thường RỦI RO:

Tại sao các con bạc dù đoán trước là họ sẽ thua những họ vẫn sa lầy vào nó.

Đó không phải là ma đề, ma bài, ma cá độ.. hay ma gì gì đó nhập, như cách mà dân gian hay nói. Nó là do tâm lý của mỗi người, và tâm lý đó được cổ vũ bởi sự thiếu thấu đáo, thiếu phân tích.

- Trong toán học, nó là sự không biết trước và không chắc chắn của xác suất. Thường cái gì không chắc chắn sẽ đem đến hy vọng phụ thuộc vào vận may.

- Trong sinh học, nó là sự ức chế của adrenaline, một hormone tăng cường hưng phấn, tập trung và sự phấn khích. Trong cuộc chơi đỏ đen, lượng adrenaline được sinh ra là khá lớn. Nó làm con bạc cảm thấy "máu lửa" hơn, và về lâu dài, sinh lý cùng với tâm lý của họ quen với điều đó.

- Trong tâm lý học, nó là sự tự tin không được lý giải bởi lý trí. Nói cách khác, mỗi người trong chúng ta thường có xu hướng coi mình là "cái rốn của vũ trụ" một cách bất chấp. Và do đó, tương lai được tưởng tượng bằng lợi nhuận (thành công). Rủi ro là thứ mà những kẻ khác, những kẻ không bằng ta phải gánh chịu, ta không đáng và không nên nhận được rủi ro. Do đó, khi rủi ro xảy ra, những con bạc thường có sự bộc phát : "Tại sao lại là tôi?" hoặc "Sao hôm nay xui xẻo như vậy?".

Sự thiếu cẩn trọng là yếu tố thúc đẩy chứ không phải là yếu tố chủ chốt của việc coi thường rủi ro. Nó chịu ảnh hưởng nhiều hơn của sự tự tin bản năng. Sự tự tin hay tự tôn này là vô thức, nó giúp cho mỗi người có hy vọng và sự hãnh diện trong cuộc sống, nhưng nó lại là tác nhân khiến mỗi người bất chấp mọi rủi ro có thể xảy đến.

Tham khảo thêm: Tháp Nhu Cầu Maslow.



LÀM THẾ NÀO ĐỂ KHÔNG BỊ LỪA ĐẢO:

Như đã phân tích, mọi người bị lừa đảo đơn giản vì họ chịu sự tác động lớn của tâm lý. Kẻ lừa đảo là kẻ khai thác rất tốt các đặc tính này:

- Đầu tiên là khơi gợi lòng tham trên nền tảng của sự lười biếng.

- Tiếp theo là ám chỉ đến sự dễ dàng.

- Cuối cùng là kích thích sự tự tin và lòng tự tôn.

Đó là thủ thuật và phương thức của hầu hết các trò lừa.

Lưu ý rằng các đặc tính lười biếng, thích sự dễ dàng, tự tin và lòng tự tôn là bản năng vô thức.

Có nghĩa là ai cũng có các đặc tính đó từ khi sinh ra.

Nhưng điểm khác nhau giữa người khó bị lừa và dễ bị lừa là sự kiểm soát các đặc tính bản năng đó bằng lý trí.

Cách để kiểm soát bản năng hiệu quả nhất dĩ nhiên là nâng cao năng lực cá nhân và thái độ sống.

Điều đó cần thời gian và sự nỗ lực rất lớn.

Do đó, biện pháp tức thời để hạn chế khả năng bị lừa đảo là hãy đặc câu hỏi với mọi vấn đề, tất nhiên là trả lời nó bằng lý trí.

Và, hoạt động nào có thể đem lại lợi nhuận nhưng bao hàm các yếu tố lười biếng (ít tốn công sức), dễ dàng (ai cũng có thể làm được) và kích thích sự tự tin (nhận được lời khen hoặc cảm xúc khó có thể lý giải), thì hãy thật cẩn thận với nó. Bởi vì khả năng rất cao ta đang là một "con cừu" được "bầy cáo" nhắm tới.



ĐI TÌM LỢI NHUẬN.

Lợi nhuận và lòng tham là điều cần thiết và ai cũng nên đi tìm nó trong cuộc đời.

LỢI NHUẬN = NGUỒN LỰC + NĂNG LỰC + RỦI RO.

Để có lợi nhuận lớn, bắt buộc các yếu tố khác phải lớn theo. Nhưng, đi tìm lợi nhuận một cách bất chấp (rủi ro lớn) là một điều tồi tệ.

Rủi ro nên được cân nhắc, trước hết là ở mức độ của rủi ro. Ta có chịu nổi hoặc có chấp nhận được nếu rủi ro xảy ra hay không?

Đó là điều cần được tự vấn trước nhất trong mỗi hoạt động tìm kiếm lợi nhuận.

Buôn lậu chất cấm hay thu nhập phạm pháp là những ví dụ điển hình. Với chúng, lợi nhuận là rất lớn, nhưng nguồn lực không cần nhiều, và năng lực không yêu cầu cao. Do đó, bắt buộc rủi ro có thể xảy ra là cực lớn. Và, hầu hết, những người có kết cục thảm hại trong cuộc đời là do không nhìn được rủi ro và sẵn sàng bất chấp. Đó là một sự tự tin và ngạo mạn "quá nặng đô".

Rủi ro cần được cân nhắc, cho nên nó là yếu tố khó có thể gia tăng để nâng lợi nhuận.

Do đó, gia tăng nguồn lực và năng lực là biện pháp được tính tới.

Nhưng, nguồn lực là thứ luôn mang tính hữu hạn. Mỗi người chỉ có 24h/ngày, chỉ có một số vốn nhất định, chỉ có sức khỏe nhất định, chỉ có những mối quan hệ nhất định v.v..

Việc gia tăng nguồn lực khi nó đạt ngưỡng là điều rất khó khăn và không thể nâng nguồn lực theo hướng vô hạn.

Cho nên biện pháp tối ưu nhất để nâng lợi nhuận là nâng năng lực.

Hôm nay, người khác (sếp, doanh nghiệp, khách hàng) hay mở rộng hơn là cuộc đời, sẵn sàng trả cho ta bao nhiêu tiền cho 1 giờ làm việc của ta?

Đó là năng lực hiện tại của bản thân mỗi người.

Tìm cách nâng cao năng lực, thì lẽ dĩ nhiên thành quả sẽ ngày càng lớn và có thể nâng đến "vô hạn".

Hãy nhìn vào những cá nhân xuất sắc của thế giới như Bill Gates, Elon Musk, Jeff Bezos, Mark Zuckerberg.. hoặc của nước ta như Phạm Nhật Vượng, Đoàn Nguyên Đức, Trần Bá Dương...

Lợi nhuận của họ đến từ đâu?

- Phải chăng nó đến từ rủi ro? Ta cần biết rằng họ và cố vấn của họ là những bậc thầy về quản trị rủi ro. Rủi ro là có nhưng nó được khống chế ở một mức vừa đủ để tạo ra lợi nhuận lớn hơn mà không ở trạng thái "được ăn cả - ngã về không". Họ không phải là những con bạc.

- Phải chăng nó đến từ nguồn lực? Đặc điểm chung của họ là những người sử dụng tối đa nguồn lực cá nhân (thời gian, công sức) để tối đa hóa lợi nhuận (họ dùng rất ít thời gian cho những hoạt động ngoài công việc). Nhưng nó là hữu hạn và nếu chỉ xét đến thời gian, công sức lao động thì nguồn lực lúc đầu của họ ngang bằng chúng ta.

- Do vậy, lợi nhuận của những cá nhân xuất sắc kể trên chiếm đa phần là từ năng lực của họ. Không phải là số phận hay may mắn. Đừng hạ thấp người khác để tự an ủi bản thân.

Nâng năng lực sẽ góp phần nâng nguồn lực (vốn, mối quan hệ, nhân sự..) và nâng rủi ro (giảm tỷ lệ rủi ro, tăng sức chịu đựng với mức độ rủi ro).

Đó là luật của trò chơi kinh doanh và khởi nghiệp như đã nói trong: Khởi Nghiệp - Trò Chơi Danh Vọng.

Phải lao động hăng say, phải đổ mồ hôi - sôi nước mắt, phải "có làm thì mới có ăn"... Nghe thì có vẻ tốt đấy, nhưng đó không phải là bí quyết chủ chốt khiến chúng ta lệ thuộc trong việc hướng đến thành công.

Phải liều lĩnh, phải bất chấp rủi ro, phải "dám làm những việc chưa từng làm"... Nghe thì có vẻ triết lý lắm, nhưng đó là con đường nhanh nhất để bán nhà hoặc vào tù.

Chỉ có một nguyên lý cơ bản nhất để theo đuổi sự thành công trong cuộc đời mỗi người, đó là theo đuổi năng lực thực thụ và tối đa hóa khả năng của bản thân.

Blog Kinh Doanh & Cuộc Sống.